Îsraîlê di 18’ê Tebaxê de êrişî Balafirgeha Leşkerî ya Ebû Zuhûr a li bakurê Sûriyeyê kir. Li gorî ajansa Reutersê, di êrişê de balafirgeh û depo hatine hedefgirtin. Derbarê kuştî an birîndaran de tu agahî nehatine parvekirin. Tirkiyeyê bertek nîşanî vê êrişê da û ew wekî binpêkirina serweriya xaka Sûriyeyê pênase kir.

'Sedem dewleta Tirk bi xwe ye'

Ofîsa Serokwezîrtiya Îsraîlê ragihand ku sedema vê êrişê dewleta Tirk bixwe ye. Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku di navbera Îsraîl û Sûriyeyê de li ser parastina "statûya heyî" ya di warê ewlehiyê de lihevhatinek hebû, lê Şamê bi destûrdana bicihbûna yekîneyên leşkerî yên Tirk a li balafirgeheke nêzî Helebê, gihîştiye sînorê binpêkirina vê lihevkirinê.

Îsraîlê îdia kir ku wan beriya niha hişyarî dabû Sûriyeyê ku bicihbûneke wiha dê ji bo ewlehiya wan bibe gef, lê Şamê ev hişyarî li ber çavan negirtine.

Ev êriş nîşan dide ku alozî û nakokiyên li ser Sûriyeyê ya di navbera Enqere û Tel Avîvê de gihîştine qonaxeke nû. Dewleta Tirk piştî rûxandina rejîma Beşar Esad, peywendiyên xwe yên leşkerî û siyasî yên li gel rêveberiya nû ya Sûriyeyê xurt dike. Li aliyê din, Îsraîl li dijî avakirina hebûna leşkerî ya nû ya Şamê û zêdebûna bandora Tirkiyeyê ya li Sûriyeyê derdikeve.

Îsraîlê şeva 18’ê Tebaxê bi kêmanî heşt êrişên hewayî birin ser Balafirgeha Leşkerî ya Ebû Zuhûrê ya li rojhilatê Îdlibê. Di encama êrişan de balafirgeh û depoyên balafgehê zirar dîtin; li gorî daxuyaniyên rayedarên Sûriyeyê tu kuştî an birîndar nînin. Ev balafirgeha ku nêzîkî 10 salin çalak nedihat bikaranîn, di dema şerê navxweyî yê Sûriyeyê de gelek caran di navbera aliyan de dest guhertibû.

Rojnameyên Îsraîlê rewşê çawa dîtin?

Rojnameyên Îsraîlê hinceta Tel Avîvê ya ji bo êrişa li ser Balafirgeha Ebû Zuhûrê (ku gotibû 'ji bo astengkirina bicihbûna yekîneyên Tirk e') tenê wekî operasyoneke li dijî Sûriyeyê nirxand. Di nûçe û şîroveyan de hat destnîşankirin ku cewherê mijarê; bandora leşkerî ya Tirkiyeyê ya li Sûriyeya piştî serdema Esad û rola Enqereyê ya di avakirina nû ya artêşa Şamê de ye. Di nûçeyên ku sipartine çavkaniyên Îsraîlî û Amerîkî de tê dîtin ku îdiaya 'Tirkiye amadekariya avakirina hebûneke leşkerî li Ebû Zuhûrê dike' ji aliyê çavkaniyên serbixwe ve nehatiye piştrastkirin.

Rojnameya Times of Israel ragihand ku berpirsekî Tirk ê ku nexwestiye navê wî were eşkere kirin ji malpera Axios re diyar kiriye ku Enqere di nava hewldana avakirina hêzeke leşkerî ya li ser wê balafirgehê de nîne. Rojnameyê di dema parvekirina hûrguliyên li ser paşperdeya êrişê de nivîsand ku Îsraîl ev demeke dirêje hewl dide rê li ber bicihbûna mayînde û zêdebûna bandora Tirkiyeyê ya li Sûriyeyê bigire. Nûçegihanê leşkerî yê rojnameyê bi bîr xist ku heta di nûçeyên berê de jî dihat xuyandin ku Îsraîlê beriya niha ji bo sînordarkirina bandora Tirkiyeyê ya li Sûriyeyê pêngav avêtine.

Li gorî rojnameyê, mijara herî hestiyar ji bo Îsraîlê ewe ku Tirkiye alîkariya avakirina nû ya hêza hewayî û binesaziya leşkerî ya rêveberiya nû ya Sûriyeyê dike. Fikara Îsraîlê ewe ku ev yek di pêşerojê de bibe sedema avakirina hebûnek ku dikare operasyonên hewayî yên Îsraîlê yên li qada Sûriyeyê sînordar bike.

Rojnameya Haaretzê jî ev geşedan rasterast di çarçoveya rûbirûbûna herêmî ya di navbera Tirkiye û Îsraîlê de nirxand. Di sernûçeya nûçeya zindî ya rojnameyê de îdiaya hikûmeta Netanyahu bi vî şêwazî hat parvekirin: "Tirkiye gihîştiye sînorê bicihkirina leşkerên xwe yên li nêzî balafirgeha hewayî ya Sûriyeyê ya ku hatibû armançkirin."

Ev çarçove pir girînge. Ji ber ku ji bo Îsraîlê, bi rûxandina rejîma Esad re, nêzîkatiya wan a berê ya li ser gefan guherî û rû bi rûyê hevkêşeyeke nû bûn. Di demekê de ku kêmkirina bandora Îranê ya li Sûriyeyê ji bo Îsraîlê wekî destkeftiyekê tê dîtin, dagirtina vî valahiyê ji aliyê Tirkiyeyê ve wekî pirsgirêkeke nû ya ewlehiyê derdikeve pêş.

Di nûçeya rojnameyê de hat diyarkirin ku Îsraîlê derbarê hewldanên jinûve avakirina hebûna leşkerî ya li Sûriyeyê zanyariyên îstîxbaratî gihandine DYA’yê; her wiha zêdebûna bandora leşkerî ya Tirkiyeyê ya li Sûriyeyê, ji bo Îsraîlê wekî pirsgirêkeke ewlehiyê ya demdirêj hat nirxandin.

Di şîroveyên ku rojnameyê beriya niha weşandine de jî, Tirkiye ji bo Îsraîlê gav bi gav wekî rikaberekî (hevrik) stratejîk ê herêmî yê hîn girîngtir hatibû pênasekirin. Di van şîroveyan de, bandora Enqereyê ya li ser rêveberiya nû ya Sûriyeyê, hebûna leşkerî ya Tirkiyeyê û polîtîkaya herêmî ya Serokkomar Recep Tayyip Erdogan bi hev re hatine nirxadin.

DYA ket dewrê

Piştî vê êrişê, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) dixwaze sîstemeke peywendiyê ava bike daku rîska şerê rasterast ê di navbera DYA, Tirkiye, Îsraîl û Sûriyeyê de kêm bike.

Nûnerê Taybet ê DYA'yê yê ji bo Sûriyeyê Tom Barrack, êrişa Îsraîlê wekî "gurkirineke nehewce" pênase kir û diyar kir ku ji bo rûnedana şaşfêmkirinan di navbera aliyan de, pêdivî bi mekanîzmayeke "bêşerî" heye.

Egera rûbirûbûna Îsraîl û Tirkiyeyê ya ji ber xebatên leşkerî延i Sûriyeyê, ji bo Waşîngtonê jî dibe sedema pirsgirêkeke nû. Tevî ku her du welat jî hevalbendên DYA’yê yên li herêmê ne, lê fikarên Tel Avîvê zêde dibin ku berfirehbûna hevkariya leşkerî ya Enqereyê ya li gel Şamê dê qada tevgerê ya Îsraîlê ya li Sûriyeyê teng bike.