BEXDA-ROJNEWS
Sabiîyên Mendaî yên Bexdayê wêneyekî din ê piralî yê jiyana hevbeş a civakî nîşan dan; wan rêûresmên Cejna Paqijkirina Ruh (Dehwa Rabba) sînordar kirin û tu şahiyek li dar nexistin. Sabiîyan ji bo rêzgirtinekê ji bo meha Aşûrayê û hestên misilmamanên Şîe yên di salvegera şehîdbûna Îmam Husên de, cejna xwe tenê li kenarên çemê Dîcle pîroz kirin.
Nûçegihanê me yê Rojnewsê li kenarên çemê Dîcle ya li Bexdayê, dîmenên birêveçûna Cejna Paqijkirina Ruh a Sabiîyên Mendaî şopand û behsa rêûrexmên cejna wan dike.
Bi beşdariya bi dehan bawermendên ola Sabiîyên Mendaî, îro li ber kenarên çemê Dîcle ya li Bexdayê merasîma Cejna Paqijkirina Ruh a Sabiîyên Mendaî pêkhat.
Herwiha hat destnîşankirin ku ava çeman (ew ava ku diherike û di cîhekî de ranawste) li cem Sabiîyên Mendaî xwedî cihek pîroze; ji ber ku ew sembola paqijî, jiyan û nûbûna ruhanî ye. Ji ber vê yekê, ew her tim li ser pêkanîna rêûrexmên xwe yên olî û di serî de jî Cejna Paqijkirina Ruh a li ser kenarên çemên Iraqê bi biryarin.
Herwiha Sabiîyên Mendaî rêûrexmên Cejna Paqijkirina Ruh sînordar kirine û tu şahiyek li dar nexistine. Sabiîyan vê yekê ji ber rêzgirtinek ji bo meha Aşûrayê û hestên misilmamanên Şîe yên di salvegera şehîdbûna Îmam Husên de kirin.
Cejna Paqijkirina Ruh yek ji pîroztirîn û mezintirîn cejnên ola Sabiîyên Mendaî ye; ev cejn pênc rojan berdewam dike û tê de hemû Mendaî (jin, mêr û zarok) berê xwe didin kenarên çeman daku rêuresmên paqijkirina ruh bi awayekî komî bi cih bînin.
Hevdemî hatina cejna mezin a “Dehwa Rabba” yan jî Cejna Paqijbûnê, peyrewên ola Sabiîyên Mendaî ku yek ji kevntirîn olên monoteîst ên Mezopotamyayê ye û dîroka wê vedigere her qonaxên hezar salan berê, ji bo pêkanîna rêuresmên olî yên paqijbûnê berê xwe didin kenarên çemê Dîcle.
Ev pêkhateya resen ku ji ber peywendiyên xwe yên xurt ên ligel avê tên naskirin û av li cem wan pîroze û sembola jiyan û paqijiyê ye; ji piştî sala 2003’yan ve ji ber ne aramiya ewlehiyê û koçberiya komî, rêjeya nifûsa wan li Iraqê kêm bûye. Bi şêwazekî ku di niha de tenê çend hezar kes ji wan li Bexda, parêzgehên başûrê Iraqê û Herêma Kurdistanê mane û salane di bin tedbîrên tund ên ewlehiyê de cejn û bîranînên xwe yên olî bi rêve dibin.
Sabiîyên Mendaî kîne?
Sabiîyên Mendaî, yek ji kevntirîn komên olî û etnîkî yên monoteîst (yên ku bawerî bi yek Xwedayî tînin) li seranserî cîhanê û bi taybetî li herêma Mezopotamyayê (başûrê Iraq û herêma Ahvaz a Îranê) ne.
Herwiha hat destnîşankirin ku ava çeman (ew ava ku diherike û di cîhekî de ranawste) li cem Sabiîyên Mendaî xwedî cihek pîroze; ji ber ku ew sembola paqijî, jiyan û nûbûna ruhanî ye. Ji ber vê yekê, ew her tim li ser pêkanîna rêûrexmên xwe yên olî û di serî de jî Cejna Paqijkirina Ruh a li ser kenarên çemên Iraqê bi biryarin.
Herwiha Sabiîyên Mendaî rêûrexmên Cejna Paqijkirina Ruh sînordar kirine û tu şahiyek li dar nexistine. Sabiîyan vê yekê ji ber rêzgirtinek ji bo meha Aşûrayê û hestên misilmamanên Şîe yên di salvegera şehîdbûna Îmam Husên de kirin.
Cejna Paqijkirina Ruh yek ji pîroztirîn û mezintirîn cejnên ola Sabiîyên Mendaî ye; ev cejn pênc rojan berdewam dike û tê de hemû Mendaî (jin, mêr û zarok) berê xwe didin kenarên çeman daku rêuresmên paqijkirina ruh bi awayekî komî bi cih bînin.
Hevdemî hatina cejna mezin a “Dehwa Rabba” yan jî Cejna Paqijbûnê, peyrewên ola Sabiîyên Mendaî ku yek ji kevntirîn olên monoteîst ên Mezopotamyayê ye û dîroka wê vedigere her qonaxên hezar salan berê, ji bo pêkanîna rêuresmên olî yên paqijbûnê berê xwe didin kenarên çemê Dîcle.
Ev pêkhateya resen ku ji ber peywendiyên xwe yên xurt ên ligel avê tên naskirin û av li cem wan pîroze û sembola jiyan û paqijiyê ye; ji piştî sala 2003’yan ve ji ber ne aramiya ewlehiyê û koçberiya komî, rêjeya nifûsa wan li Iraqê kêm bûye. Bi şêwazekî ku di niha de tenê çend hezar kes ji wan li Bexda, parêzgehên başûrê Iraqê û Herêma Kurdistanê mane û salane di bin tedbîrên tund ên ewlehiyê de cejn û bîranînên xwe yên olî bi rêve dibin.
Sabiîyên Mendaî kîne?
Sabiîyên Mendaî, yek ji kevntirîn komên olî û etnîkî yên monoteîst (yên ku bawerî bi yek Xwedayî tînin) li seranserî cîhanê û bi taybetî li herêma Mezopotamyayê (başûrê Iraq û herêma Ahvaz a Îranê) ne.
- Bingehê Baweriyê û Pêxemberê wan
- Yek Xwedê: Ew baweriyê bi yek Xwedê tînin ku jê re dibêjin "Hayyî Rabbî" (Xwedayê Mezin ê Jiyanê).
- Hezretî Yehya (Yuhanna): Sabiîyên Mendaî xwe wekî peyrewên rasteqîn ên Hezretî Yehya dihesibînin. Ew Hezretî Yehya mîna pêxemberê xwe yê herî dawî û herî mezin dibînin.
- Pirtûka Pîroz: Pirtûka wan a herî pîroz û olî jê re "Gînza Rba" (Xezîneya Mezin) tê gotin, ku bi zimanê Mendaî (zaraveyekî taybet ê zimanê Aramî yê kevnar) hatiye nivîsandin.
- Rêûresmên herî sereke: Av
- Mîna ku di nûçeyê de jî hatî behskirin, ava herikbar (ava çeman) di ola wan de xwedî cihek pîroz û ruhanî ye.
- Rêûresmên wan ê herî mezin û serekî Moran (Paqijkirina bi avê) ye. Ew bawer dikin ku ava çem (mîna Dîcle û Firatê) sembola jiyan û ronahiyê ye. Ji ber vê yekê, hemû cejn û merasîmên wan li ser kenarên çeman birêve diçin.
- Taybetmendiyên Civakî û Astengiyên Olî
- Zewac û ketina olê: Di ola Mendaî de derbaskirina hundirê olê nîne. Kesek nikare bibe Mendaî heke dayik û bavê wî ne Mendaî bin. Herwiha zewaca ligel kesên deryasayî (yên derveyî olê) qedexe ye.
- Aştîxwazî: Ola wan bi ti awayî destûrê nade tundî yan hilgirtina çekan. Ew civakeke pir aştîxwazin.
- Pîşe: Bi deryasayî di dîroka Iraqê de, Sabiîyên Mendaî mîna hostayên herî jêhatî yên zêringerî û zîvngeriyê dihatin naskirin.
- Rewşa wan a niha (Demografî)
- Di dîrokê de navenda wan a serekî başûrê Iraqê (bajarên mîna Amara, Nasiriye, Besre û Bexdayê) bû.
- Lê belê piştî şerê sala 2003’yan û rûdana kiryarên tundûtijiyê, beşekî pir mezin ji wan neçar man ku Iraqê biterikînin. Di niha de, civakeke mezin a Mendaî li welatên mîna Swêd, Awistralya, DYA û Almanyayê di nav dîasporayê de dijîn. Li gorî daxuyaniyên dawî yên rûspiyên wan, niha li seranserî Iraqê hejmara wan pir kêm bûye.